Grauwe borstel

Gynaephora fascelina

Vliegtijd & gedrag

Half mei-eind augustus in één generatie. De vlinders vliegen ´s nachts en komen op licht. Ze worden af en toe overdag rustend in de hei gevonden.

Grauwe borstel

Verspreiding in Nederland

Grauwe borstel

Trends

De grafiek toont de populatietrend van de soort op basis van tellingen binnen het NEM‑meetnet Nachtvlinders. Wanneer de grafiek leeg is, betekent dit dat de soort in de afgelopen drie jaar op te weinig meetpunten is waargenomen om een betrouwbare trend te kunnen berekenen. Komt de soort bij jou in de buurt voor en wil je tijdens de vliegtijd eens per twee weken met een lichtval tellen en de gegevens invoeren op meetnet.vlinderstichting.nl? Stuur dan een e‑mail naar meetnet@vlinderstichting.nl om je aan te melden als teller.

Levenscyclus

Rups: augustus-mei. De soort overwintert als jonge rups in een zijdeachtig spinsel aan de waardplant, vaak met enkele rupsen bij elkaar.

Herkenning

Kenmerken vlinder

Voorvleugellengte: 18-28 mm. Deze nachtvlinder heeft een karakteristieke rusthouding waarin de ruig behaarde voorpoten ver naar voren gestrekt zijn. De grijze voorvleugel is zwart bespikkeld en heeft enkele onregelmatige zwarte dwarslijnen met meestal oranje vlekjes. Op het borststuk bevinden zich twee oranje vlekken en de antennen van het mannetje zijn grijs geveerd.

Kenmerken rups

Tot 40 mm; lichaam zwart, overdekt met lange grijze haarborstels en korte okerkleurige haren; segment vier tot zeven elk met een opvallende zwart en grijsachtig witte haarborstel op het midden van de rug; segment één met een paar naar voren wijzende borstels van lange zwarte haren en segment elf met een identieke maar naar achteren wijzende haarborstel op het midden van de rug; kop zwart.

Gelijkende soorten vlinder

De meriansborstel (Calliteara pudibunda) mist de oranje vlekken op het borststuk en op de voorvleugel. Zie ook de eekhoorn (Stauropus fagi).

Foto's

Verspreiding

Zeldzaamheid

Vrij zeldzaam. Komt verspreid voor op de zandgronden in het binnenland, in de duinen en op de Waddeneilanden; in andere delen van het land ook af en toe een waarneming. RL: niet bedreigd.

België

Zeldzaam in de Kempen en aan de westkust; elders in Vlaanderen verdwenen. In Wallonië zeer zeldzaam en sterk achteruitgegaan, recent enkel waargenomen in Luik, vroeger bekend uit alle Waalse provincies. De soort staat als Bedreigd op de Rode Lijst van Vlaanderen (Veraghtert et al. 2023).

Mondiaal

Van het Iberisch schiereiland via West- en Midden-Europa, inclusief de Britse eilanden, oostwaarts tot Oost-Azië (Amoergebied). Naar het noorden in Scandinavië tot boven de poolcirkel. Naar het zuiden via Noord-Italië en de Noord-Balkan tot Turkije en Midden-Azië. Daar is D. fascelina opgedeeld in meerdere geografische ondersoorten zoals ssp nivalis (Staudinger) in West-Toerkestan en spp. salangi (Ebert) in Afganistan.

Habitat

Heiden en duinen.

Duinen

Heiden

Waardplanten

Struikhei, wilg, brem, braam en diverse kruidachtige planten.

Braam

Brem

Struikhei

Wilg

Benaming

  • Engelse naam Dark Tussock
  • Duitse naam Rötlichgraür Bürstenspinner
  • Franse naam le Bombyx porte-brosses
  • Oud Nederlandse naam borstelrupsvlinder
  • Synoniemen Dicallomera fascelina
    Dasychira fascelina
    Olene fascelina
    Orgyia fascelina
    Calliteara fascelina

Meer over de naam

Toelichting Nederlandse naam
Grauwe borstel is een al lang bestaande naam en wordt al gebruikt door Ter Haar in ‘Onze vlinders’.De rups van deze soort heeft een paar borstels op de rug in de kleuren wit en zwart. Vergeleken met de borstels van de meriansborstel zijn deze grauw. Meer over Nederlandse namen

Toelichting wetenschappelijke naam
Gynaephora: betekent ‘vrouwtjes zoeker’, wat refereert aan het gedrag van de mannetjes. De vrouwtjes vliegen zelden, maar er wordt gezegd dat ze de mannetjers oproepen. Mannetjes vliegen dan snel op zoek naar de vrouwtjes.fascelina: fasciculus is een bundeltje, naar de ‘polletjes’ beharing op de rug van de rups, in detail beschreven door Linnaeus.

Auteursnaam en jaartal
(Linnaeus, 1758)

Geef je waarneming door!

Heb je een bijzondere vlinder of libel gespot? Meld het ons! Jouw waarnemingen zijn waardevol voor het behoud van deze insecten. Samen kunnen we hun populaties in kaart brengen en beschermen. Help mee aan het behoud van deze prachtige dieren en draag bij aan de wetenschap van de biodiversiteit.

Waarneming melden