Ruimte voor vlinders in een natuurlijker landschap
Voor herstel is een brede blik nodig. Een vlinder heeft niet alleen een waardplant en bloemen nodig, maar ook een geschikt microklimaat, plekken om zich voort te planten en verbinding met andere leefgebieden. Met Wild van Vlinders werken De Vlinderstichting en ARK Rewilding aan herstel van dagvlinders in Zuidoost-Nederland. Het uitgangspunt is dat we niet alleen losse plekken voor vlinders herstellen, maar werken aan grotere, samenhangende landschappen waarin natuurlijke processen weer meer ruimte krijgen.
Tekening: Jeroen Helmer, ARK Rewilding
Waarom is herstel nodig?
Zuidoost-Nederland was van oudsher het vlinderrijkste deel van ons land. Toch zijn daar 27 dagvlindersoorten verdwenen. Ook veel soorten die er nog voorkomen staan onder druk. Versnippering, verdroging, verzuring, vermesting en veranderingen in landgebruik hebben leefgebieden kleiner en minder geschikt gemaakt. Daardoor zijn veel vlinderpopulaties geïsoleerd geraakt.
Herstel vraagt daarom om meer dan een goede plek voor één soort. Vlinders hebben ruimte nodig op verschillende schaalniveaus: van de juiste plant en een warm plekje voor een rups tot bloemrijke leefgebieden die met elkaar verbonden zijn.
Herstel door natuurlijke processen
Wild van Vlinders legt sterk de nadruk op het herstellen van natuurlijke processen. In een natuurlijker landschap zorgen water, begrazing, wind, bosontwikkeling en de wisselwerking tussen planten en dieren voor variatie. Grote grazers kunnen bijvoorbeeld zorgen voor afwisseling tussen korte vegetatie, bloemrijke graslanden, ruigten, struiken en bos. Hun aanwezigheid kan ook open plekken en nieuwe groeiplaatsen voor planten creëren. Zulke variatie biedt kansen aan veel verschillende insecten en andere dieren. Door natuurlijke processen meer ruimte te geven, kan een landschap robuuster worden en is op termijn minder intensief beheer nodig.
Van vlinder naar landschap
Een vlinder kijkt als het ware met andere ogen naar een landschap. Waar mensen een bosrand, grasland of beekdal zien, zoekt een vlinder naar alles wat hij nodig heeft om zijn levenscyclus te voltooien. Daarom brengt het herstelplan de ecologische eisen van 31 dagvlinders samen. De soorten zijn ingedeeld naar hun leefgebieden, zoals droge graslanden, droge bosranden, heide en heischrale terreinen, vochtige bossen, beekdalgraslanden en het agrarisch en stedelijk gebied. Zo ontstaat een beeld van wat er nodig is om niet alleen losse populaties, maar hele populatienetwerken te herstellen
Waar liggen de kansen?
In het herstelplan zijn kansrijke gebieden en maatregelen in kaart gebracht. De nadruk ligt onder andere op:
Herstel van graslanden
Meer ruimte voor schrale, kruidenrijke graslanden en ruigten.
Herstel van bossen en bosranden
Meer variatie in structuur, open plekken en geleidelijke overgangen.
Herstel van beekdalen en waterhuishouding
Ruimte voor natte en vochtige leefgebieden.
Verbinding van leefgebieden
Robuuste verbindingen maken het voor vlinders mogelijk om zich te verspreiden en populaties met elkaar te verbinden.
Natuurlijke dynamiek
Beheer meer laten aansluiten op natuurlijke processen, bijvoorbeeld door extensieve begrazing.
Ruimte buiten natuurgebieden
Ook agrarisch gebied, infrastructuur en de stedelijke omgeving kunnen bijdragen aan herstel.
Zes gebieden als startpunt
Het herstelplan keek in eerste instantie naar zes grotere gebieden waar al aan herstel van natuurlijke processen werd gewerkt:
- de Maashorst
- het Groene Woud
- het Kempen~Broek
- de Grensmaas
- het Geuldal
- de Gelderse Poort
Per gebied zijn kansen voor dagvlinderherstel in beeld gebracht, zodat natuurherstel en vlinderherstel elkaar kunnen versterken.
Van plan naar praktijk
Een herstelplan is geen eindpunt. Het geeft richting aan het werk in het landschap. In de Maashorst wordt bijvoorbeeld onderzocht welke invloed natuurlijke processen en grote grazers hebben op het landschap en op insecten. De Vlinderstichting en ARK Rewilding werken daarbij samen met terreinbeheerders en andere betrokkenen. Ook buiten natuurgebieden biedt het gedachtegoed van Wild van Vlinders aanknopingspunten: voor ecologische verbindingen in het agrarisch gebied, natuurinclusieve infrastructuur en natuur in en rond steden.
Vlinders als wegwijzers voor natuurherstel
Vlinders reageren snel op veranderingen in hun leefomgeving. Daardoor kunnen ze laten zien of herstel van een landschap de goede kant op gaat. Gaat het beter met de leefomgeving, dan krijgen vlinders meer kansen. En wat vlinders nodig hebben, is vaak ook goed voor veel andere planten en dieren. Daarom kijken we met vlinderogen naar natuurherstel: van een plant of een rups tot een compleet landschap.
Verder lezen
Herstelplan voor dagvlinders in Zuidoost-Nederland
In het volledige herstelplan vind je de ecologie, verspreiding, herstelvisie en kansrijke maatregelen voor 31 soorten dagvlinders.
Download het herstelplanProjectleider
Michiel Wallis de Vries
Contact opnemenWild van Vlinders sluit aan bij het bredere werk voor Natuurherstel.
