Landbouw en natuur op één akker
Kun je een akker zo inrichten dat er ruimte is voor landbouw én voor veel meer leven? Het Biodivers Akker Mozaïek – kortweg de BAM-akker – laat zien dat dat kan. Op een BAM-akker worden verschillende gewassen gecombineerd met meerjarige kruidenstroken. Daardoor ontstaat het hele jaar door voedsel en beschutting voor vogels en insecten, terwijl de akker ook productief blijft. De eerste ervaringen zijn veelbelovend. Daarom wordt BAM nu op grotere schaal toegepast en onderzocht. Zo werken boeren, ecologen en andere partners samen aan een landbouw die ruimte geeft aan biodiversiteit én perspectief biedt voor de boer.
Hoe werkt een BAM-akker?
Een BAM-akker is een meerjarige rustakker binnen de gewasrotatie van een bedrijf. In plaats van één gewas over het hele perceel komen er verschillende stroken naast elkaar
Productieve gewassen zoals granen, luzerne en peulvruchten worden afgewisseld met meerjarige kruidenstroken. Ook kunnen gewasresten en stoppels blijven staan. Zo ontstaat een gevarieerd akkerlandschap waarin op verschillende momenten in het jaar voedsel, beschutting en plekken om te nestelen te vinden zijn. Voor vlinders, bijen, zweefvliegen en andere insecten betekenen de kruidenstroken een rijk aanbod aan bloemen en planten. Vogels profiteren vervolgens weer van de insecten en van de zaden en gewassen op de akker.
Meer leven, zonder de boer uit het oog te verliezen
De BAM-akker is ontwikkeld vanuit de praktijk. Het uitgangspunt is niet dat natuur en landbouw tegenover elkaar staan, maar dat je op een slimme manier beide ruimte kunt geven. De akker blijft onderdeel van de bedrijfsvoering. Na een aantal jaren rust kan het perceel weer worden gebruikt voor een ander gewas. Tegelijkertijd krijgt de natuur gedurende die periode veel meer ruimte dan op een gangbaar akkerbouwperceel. Juist die combinatie maakt BAM interessant: maatregelen voor biodiversiteit worden niet alleen aan de rand van het perceel genomen, maar op het hele perceel.
Wat zien we op de akkers?
Op de eerste BAM-akkers zijn al opvallend veel insecten en vogels gezien. Op een BAM-akker van 13 hectare in Zwartewaal werden bijvoorbeeld honderden veldleeuweriken gezien. Op andere akkers werden onder meer watersnippen, graspiepers en kiekendieven waargenomen. Ook de kruidenrijke stroken blijken veel insecten aan te trekken. Tijdens de monitoring werden grote aantallen dagvlinders, hommels, zweefvliegen en wilde bijen gezien.
Dat zijn mooie eerste resultaten. Tegelijkertijd willen we zorgvuldig blijven onderzoeken wat BAM op de lange termijn oplevert. Daarom worden de akkers uitgebreid gemonitord en vergeleken met reguliere akkers en bestaande vogelakkers.
Van experiment naar landelijke aanpak
De eerste BAM-akkers werden in 2024 aangelegd op de Zuid-Hollandse Eilanden. Daarna volgden initiatieven in onder meer Gelderland en Groningen. De positieve ervaringen uit de eerste jaren vormden de basis voor een veel grotere landelijke pilot.
In deze nieuwe fase leggen 19 boeren samen 215 hectare BAM-akker aan in het Gelderse Rivierenland, langs de Friese Waddenkust en in de Zuid-Hollandse delta. De komende drie jaar wordt onderzocht hoe groot de ecologische winst is en hoe BAM in de bedrijfsvoering past. Het uiteindelijke doel is om de aanpak op veel grotere schaal mogelijk te maken, zodat BAM kan uitgroeien tot een maatregel binnen het agrarisch natuurbeheer.
De rol van De Vlinderstichting
De Vlinderstichting is samen met agro-ecoloog Ben Koks en bodemadviseur Sander Bernaerts medeontwikkelaar van het BAM-concept. Wij brengen onze kennis over insecten en biodiversiteit in. We onderzoeken welke soorten van de BAM-akkers profiteren en welke omstandigheden daarvoor belangrijk zijn. De resultaten van de monitoring helpen om het concept verder te verbeteren én om te bepalen hoe het op grotere schaal kan worden toegepast. Zo verbinden we ecologische kennis met de praktijk van boeren.
Samen maken we de akker natuurrijker
BAM is ontwikkeld vanuit samenwerking tussen boeren, agrarische collectieven, natuurorganisaties, onderzoekers en andere partners. In de landelijke pilot werken onder meer Collectief Rivierenland, BoerenNatuur Zuid-Hollandse Delta, Agrarisch Collectief Waadrâne, Natuurmonumenten en 19 agrarische pioniers samen. Ook kennisinstellingen en andere organisaties dragen bij aan de ontwikkeling en monitoring. De gedachte daarachter is eenvoudig: als we landbouw en natuur samen bekijken, ontstaan er nieuwe mogelijkheden.
De volgende stap
De eerste BAM-akkers laten zien dat een productieve akker ook veel ruimte kan bieden aan insecten en vogels. Nu is het tijd om te ontdekken hoe we dat op veel grotere schaal kunnen doen. De komende jaren volgen we daarom nauwlettend wat er op de akkers gebeurt – in de natuur én op het boerenbedrijf. Zo werken we samen aan akkers waar voedsel wordt verbouwd en waar tegelijkertijd ruimte is voor meer leven.
Meer weten?
Lees Mozaïek-akkers: enorme boost voor biodiversiteit
Lees Boer én ecoloog enthousiast over productieve akkers