Gewone agaatspanner

Herkenning

Kenmerken vlinder

Voorvleugellengte: 13-18 mm. De voorvleugel varieert in kleur van bleekgeel tot oranjeachtig bruin. In het midden van de meestal donkerder gekleurde middenband bevindt zich vaak een rij kleine ronde of ovale vlekken die dicht bij de binnenrand van de vleugel iets lichter van kleur zijn. De buitenrand van de middenband heeft twee min of meer stompe uitsteeksels. In de vleugelpunt bevindt zich een kort donker streepje dat onderdeel is van een min of meer driehoekige donkere vlek langs de achterrand van de vleugel. Het vrouwtje is veel kleiner dan het mannetje.

Kenmerken rups

Tot 26 mm; zeer variabel in kleur, van lichtbruin of grijs tot roodachtig bruin tot geelachtig groen, soms met roodachtig bruine insnijdingen tussen de segmenten; over de rug een rij driehoekige of X-vormige, roze-wit gekernde, roodachtig bruine of donkerbruine vlekken; kop roodachtig bruin of donkerbruin.

Gelijkende soorten vlinder

Zie de oranje agaatspanner (E. testata), de bessentakvlinder (E. mellinata) en de kajatehoutspanner (Pelurga comitata).

Gelijkende soorten rups

Wortelhoutspanner (Eulithis prunata).N.B.: vergelijk behalve de uiterlijke kenmerken ook de tijd van het jaar waarin de rupsen voorkomen, het habitat en de waardplant(en).

Verspreiding

Zeldzaamheid

Vrij zeldzaam. In het grootste deel van het land een zeldzame en verspreid voorkomende vlinder; op de Utrechtse Heuvelrug en in Gelderland soms vrij algemeen.RL: bedreigd.

België

Zeldzaam in Vlaanderen. Nagenoeg beperkt tot de Kempen. In Wallonië vrij zeldzaam en wijdverbreid in de Ardennen. De soort staat als Bedreigd op de Rode Lijst van Vlaanderen (Veraghtert et al. 2023).

Mondiaal

Het Iberisch Schiereiland, West- en Midden-Europa inclusief de Britse eilanden oostwaarts tot de Amoer, Kamtsjatka en verder tot Noord-Amerika; in het noorden tot boven de poolcirkel, in het zuiden tot Italië, de Balkanlanden de Kaukasus en de gebergten van Centraal-Azië.