Ernstig bedreigd

Hengeldwergspanner

Eupithecia plumbeolata

Vliegtijd & gedrag

Eind april-half augustus in één generatie. De vlinders vliegen vanaf de schemering en komen op licht; soms worden ze aan het eind van de middag vliegend waargenomen.

Hengeldwergspanner

Verspreiding in Nederland

Hengeldwergspanner

Trends

De grafiek toont de populatietrend van de soort op basis van tellingen binnen het NEM‑meetnet Nachtvlinders. Wanneer de grafiek leeg is, betekent dit dat de soort in de afgelopen drie jaar op te weinig meetpunten is waargenomen om een betrouwbare trend te kunnen berekenen. Komt de soort bij jou in de buurt voor en wil je tijdens de vliegtijd eens per twee weken met een lichtval tellen en de gegevens invoeren op meetnet.vlinderstichting.nl? Stuur dan een e‑mail naar meetnet@vlinderstichting.nl om je aan te melden als teller.

Levenscyclus

Rups: eind juni-september. De rups leeft in bloemen en onrijpe vruchten. De soort overwintert als pop in de strooisellaag (soms twee jaren).

Herkenning

Kenmerken vlinder

Voorvleugellengte: 9-10 mm. Lijkt veel op de bosrankdwergspanner (E. haworthiata) maar mist de roodachtige band op het achterlijf; de voorrand van de voorvleugel is iets rechter en de vleugelpunt iets spitser. De voorvleugel is bleekgrijs met fijne, zwak geaccentueerde dwarslijnen.

Kenmerken rups

16-18 mm. Lijf groenachtig geel met een duidelijke golvende ruglijn en met smallere subdorsale lijnen die meestal een flets purperen kleur hebben.

Gelijkende soorten vlinder

De valeriaandwergspanner (E. valerianata) heeft een duidelijke, zigzaggende witte golflijn die bij de binnenrandhoek verbreedt tot een witte vlek. Zie ook de esdoorndwergspanner (E. inturbata) en de bosrankdwergspanner (E. haworthiata).

Gelijkende soorten rups

De rupsen van de Eupithecia-soorten lijken veel op elkaar. Bij determinatie kan de waardplant een handig hulpmiddel zijn.

Foto's

Verspreiding

Zeldzaamheid

Zeldzaam. Komt verspreid over het land voor. RL: ernstig bedreigd.

België

Zeer zeldzaam, maar wellicht over het hoofd gezien. Slechts enkele gekende vindplaatsen in de Antwerpse en Limburgse Kempen (Nijlen en Opglabbeek) en aan de Westkust. Vroeger bekend uit alle Waalse provincies maar enkel in Luxemburg recent nog gezien. De soort staat als Bedreigd op de Rode Lijst van Vlaanderen (Veraghtert et al. 2023).

Mondiaal

Van de Britse eilanden en Frankrijk in het westen tot Rusland, Siberië en het Amoergebied in het oosten; in het noorden in Scandinavië tot Lapland, Finmark en op IJsland; in het zuiden: Spanje, Zuid-Frankrijk, Italië, de Balkan, Klein-Azië en Armenië.

Habitat

Licht beschaduwde loofbossen, wegbermen en duinen.

Duinen

Loofbossen

Wegbermen

Waardplanten

Hengel en ratelaar.

Ratelaar

Zwartkoren

Benaming

  • Engelse naam Lead-coloured Pug
  • Duitse naam Wachtelweizen-Blütenspanner
  • Franse naam l’Eupithécie du mélampyre
  • Synoniemen Tephroclystia plumbeolata

Meer over de naam

Toelichting Nederlandse naam
Alle soorten uit het Genus Eupithecia plus nog een aantal andere kleine spanners zijn samengebracht onder de groepsnaam dwergspanner.Hengel is een belangrijke waardplant van deze soort. Meer over Nederlandse namen

Toelichting wetenschappelijke naam
Eupithecia: eu is goed, goedig en pithex, pithekos is een dwerg. De vlinders hebben een aantrekkelijk uiterlijk en zijn klein. Haworth schrijft: mooie vlinders, als ze rusten zien ze er prachtig uit: de vleugels gespreid en vlak, elegant gedrukt tegen de ondergrond; eigenlijk helemaal ontworpen om ze in vlinderkasten te verzamelen.Plumbeolata: plumbeolus is een verkleinwoord van plumbeus is loden, verwijzend naar de kleur van deze vlinder

Auteursnaam en jaartal
(Haworth, 1809)

Geef je waarneming door!

Heb je een bijzondere vlinder of libel gespot? Meld het ons! Jouw waarnemingen zijn waardevol voor het behoud van deze insecten. Samen kunnen we hun populaties in kaart brengen en beschermen. Help mee aan het behoud van deze prachtige dieren en draag bij aan de wetenschap van de biodiversiteit.

Waarneming melden