Vliegtijd & gedrag
Half augustus-half oktober en na de overwintering begin maart-eind mei in één generatie. De vlinders zijn vanaf de schemering actief; in het najaar bezoeken ze overrijpe bramen en bloemen van klimop, in het voorjaar wilgenkatjes. De vlinders komen zowel op licht als op smeer.
Verspreiding in Nederland
Trends
De grafiek toont de populatietrend van de soort op basis van tellingen binnen het NEM‑meetnet Nachtvlinders. Wanneer de grafiek leeg is, betekent dit dat de soort in de afgelopen drie jaar op te weinig meetpunten is waargenomen om een betrouwbare trend te kunnen berekenen. Komt de soort bij jou in de buurt voor en wil je tijdens de vliegtijd eens per twee weken met een lichtval tellen en de gegevens invoeren op meetnet.vlinderstichting.nl? Stuur dan een e‑mail naar meetnet@vlinderstichting.nl om je aan te melden als teller.
Levenscyclus
Rups: mei-juli. De rups foerageert zowel overdag als ´s nachts en zit daarbij onbeschut op de waardplant. De verpopping vindt plaats in een losse cocon in de grond. De soort overwintert als vlinder, verborgen achter losse boomschors of op een andere beschutte plaats. De paring vindt plaats in het voorjaar.
Herkenning
Kenmerken vlinder
Voorvleugellengte: 24-29 mm. Deze uil rust met de vleugels dicht rond het lichaam gevouwen en lijkt daardoor op een afgebroken takje; dit wordt versterkt door het streperige houtkleurige uiterlijk en de stompe bruingele kop. Kenmerkend is het kleurcontrast tussen de beide helften van de voorvleugel, wat vooral bij opengevouwen vleugels goed zichtbaar is. Het gedeelte langs de voorrand is strokleurig met een oranjerode tint en de helft langs de binnenrand is diep mahoniebruin of zelfs zwartbruin. Bij sommige exemplaren is de lichte strook breder en raakt deze ter hoogte van de niervlek de binnenrand van de vleugel. Op de grens van de lichte en donkere helft ligt een gereduceerde lichte ringvlek en een gedeeltelijk zwartachtige niervlek. Aan de binnenzijde van de golflijn ligt een langgerekte zwarte pijlvlek die reikt tot aan de donkere vlek achter de niervlek (de pijlvlek is over het algemeen duidelijker aanwezig dan op de tekening te zien is); soms is daarnaast een kortere tweede pijlvlek zichtbaar. Het onderste deel van de achterpoten is donker roodbruin. Ook het contrast tussen de lichte kop en het donkere borststuk valt op.
Kenmerken rups
Tot 60 mm; lichaam gewoonlijk groen maar soms bruin; over de rug een lichtgele middenstreep die door een brede, zwartachtig groene band met witte vlekjes en gele randen loopt; over de rode spiracula een brede, zwarte lengtestreep die langs de onderrand een groenachtig witte zoom heeft; kop bruin. Sommige rupsen zijn echter veel minder sterk getekend.
Gelijkende soorten vlinder
De roetvlek (X. exsoleta) mist het kleurcontrast op de voorvleugel doordat het gedeelte langs de binnenrand grijsachtig is; de pijlvlekken aan de binnenzijde van de golflijn zijn meestal korter: de langste eindigt ruim voor de donkere vlek die aan de niervlek grenst. Afgevlogen exemplaren van beide soorten zijn goed van elkaar te onderscheiden door de kleur van het onderste deel van de achterpoten. Zie ook de houtspaander (Axylia putris).
Foto's
Vlinder
Museum
Verspreiding
Zeldzaamheid
Zeldzaam. Een soort die verspreid over het land af en toe wordt waargenomen.
België
Zeer zeldzaam. Uitgestorven in nagenoeg alle Belgische provincies; één recente waarneming in de Antwerpse Kempen (Herentals, 2010). De soort staat als Regionaal Uitgestorven op de Rode Lijst Vlaanderen (Veraghtert et al. 2023).
Mondiaal
Noordwest-Afrika (Marokko) via Europa en Azië tot Midden-Siberië. Naar het noorden tot de poolcirkel (ook twee waarnemingen van IJsland). In Zuid-Europa een meer lokaal voorkomen. Opgaven uit Noord-Amerika betreffen de tegenwoordig zelfstandige soort X. nupera (Lintner, 1874).
, Guust de Vries.webp "11340093 (Vaccinium myrtillus), Guust de Vries.JPG")
, Guust de Vries.webp "11370005 wilde gagel (Myrica gale), Guust de Vries.JPG")
 2, Guust de Vries.webp "23260031 pitrus (Juncus effusus) 2, Guust de Vries.JPG")
, Guust de Vries.webp "23330025 gewoon varkensgras (Polygonum aviculare), Guust de Vries.JPG")
 2, Guust de Vries.webp "05640059 schapenzuring (Rumex acetosella) 2, Guust de Vries.JPG")
