Grootschalige veranderingen in vlinderverspreiding met klimaatverandering: uitdagingen voor natuurbescherming

Klimaatverandering zorgt samen met landgebruik voor veel veranderingen in biodiversiteit. Twee nieuwe onderzoeken geven ons daar beter zicht op. Het eerste laat wereldwijd grote veranderingen in de verspreiding van dagvlinders zien. Het tweede onderbouwt dat het huidige natuurbeschermingsbeleid tekortschiet om de afname van niet alleen vlinders, maar ook vogels om te buigen naar herstel. De Vlinderstichting werkte aan beide publicaties mee. De gegevens uit de vlindermonitoring zijn afkomstig van het Europese Vlindermeetnet, waar vele duizenden vrijwilligers actief aan bijdragen.

Kennis gebundeld

Wereldwijde veranderingen leiden tot grote verschuivingen in het voorkomen van soorten. De dynamiek van deze areaalverschuivingen en de achterliggende oorzaken zijn vooral voor insecten moeilijk vast te stellen, deels vanwege gebrek aan kennis over de soorten, maar ook vanwege een gebrek aan goede gegevens. Voor dagvlinders is de kennis nu gebundeld in een artikel in Nature Ecology & Evolution.

Lees het artikel

Voor 1.758 dagvlindersoorten uit 105 landen en regio’s, zo’n 10 procent van de bekende soorten van deze insectengroep, werden areaalverschuivingen gedocumenteerd. Veruit de meeste soorten lieten verspreidingsuitbreidingen zien en een groot deel daarvan was geassocieerd met klimaatverandering en extreme weersomstandigheden. Van een aanzienlijk deel van de soorten kromp het verspreidingsgebied of verschoof het langs hoogtegradiënten.

Areaalverschuivingen

Voor het eerst zijn nu ook de veranderingen in tropische landen zichtbaar gemaakt. Dit was mede mogelijk door de resultaten van burgerwetenschap (citizen science) mee te nemen en juist ook niet-Engelstalige studies te raadplegen.

We vonden areaalverschuivingen van vlinders op elk continent. De schaal van de veranderingen is verbluffend, en vindt ook plaats buiten de goed bestudeerde regio’s van Europa en Noord-Amerika,

vertelt de leider van het onderzoek Dr. Chowdhury van de universiteit van Melbourne. “Klimaatverandering is nu een dominante kracht die de plek verandert waar soorten kunnen overleven. Voor veel vlinders is snel mee bewegen vaak de enige optie om geschikte omstandigheden te volgen.” Helaas weten we uit eerder onderzoek dat dit voor veel soorten niet mogelijk zal zijn. De onderzoekers dringen aan op gezamenlijke inspanningen voor een wereldwijde monitoring om, vooral ook in tropische landen, de veranderingen zichtbaar te maken en natuurbescherming te verbeteren om de gemaakte afspraken voor biodiversiteitsherstel na te komen.

Huidig natuurbeschermings-beleid schiet tekort

Het tweede onderzoek trekt die lijn door dichter bij huis, in Europa, en onderzoekt de toekomstige ontwikkelingen van dagvlinders en broedvogels onder verschillende scenario’s van klimaat en landgebruik. Daarbij is de nadruk gelegd op de algemenere soorten die in tegenstelling tot de zeldzame soorten doorgaans weinig aandacht krijgen. Gebruik makend van systematische monitoring door heel Europa analyseerden de onderzoekers populatietrends tussen 2000 en 2021 voor 265 algemene vogels en 144 algemene dagvlindersoorten van meer dan 20.000 locaties in 27 Europese landen. 

Lees het artikel

Afname blijft voortduren

Ze gebruikten scenario’s voor landgebruik en gebruiksintensiteit samen met klimaatscenario’s om de sturende factoren voor biodiversiteitsontwikkeling in Europa tot 2050 te voorspellen. Deze werden vervolgens vertaald in de populatieverandering voor algemene vogel- en vlindersoorten. De verwachte trends verbeteren wel onder scenario’s die aan de natuurbeschermingsdoelstellingen voldoen, maar de huidige afname blijft voortduren.

Geen enkel scenario toont een stop of omkering in de gemiddelde afname van de aantallen algemene vogel- en vlindersoorten, al zijn er wel belangrijke verschillen tussen regio’s. Deze resultaten wijzen erop dat het huidige natuurbeschermingsbeleid tekortschiet en benadrukken de noodzaak van andere, regio-specifieke beleidskaders, die niet impliciet gebaseerd zijn op een groeiende behoefte aan natuurlijke hulpbronnen, maar gericht op een transitie naar duurzaam landgebruik.

• Deel deze pagina