Vliegtijd & gedrag
Begin mei-eind juli in één generatie; in zeer gunstige jaren soms een tweede generatie. De vlinders zijn overdag gemakkelijk uit de vegetatie op te jagen. Ze vliegen vaak talrijk in de schemering, maar ook laat in de nacht en komen op licht.
Verspreiding in Nederland
Trends
De grafiek toont de populatietrend van de soort op basis van tellingen binnen het NEM‑meetnet Nachtvlinders. Wanneer de grafiek leeg is, betekent dit dat de soort in de afgelopen drie jaar op te weinig meetpunten is waargenomen om een betrouwbare trend te kunnen berekenen. Komt de soort bij jou in de buurt voor en wil je tijdens de vliegtijd eens per twee weken met een lichtval tellen en de gegevens invoeren op meetnet.vlinderstichting.nl? Stuur dan een e‑mail naar meetnet@vlinderstichting.nl om je aan te melden als teller.
Levenscyclus
Rups: augustus-mei. De soort overwintert als rups en verpopt zich in een cocon in losse aarde.
Herkenning
Kenmerken vlinder
Voorvleugellengte: 14-17 mm. Deze nogal variabele bandspanner heeft kenmerkend witte tot crèmekleurige vleugels waarover een onregelmatig gevormde middenband loopt. De achtervleugel toont de middenband slechts vaag en is daardoor meer effen gekleurd. Op de voorvleugel is in de band, dicht bij de voorrand, meestal een wit veld aanwezig met daarin een doorgaans duidelijk zichtbare zwarte middenstip. De kleur en de breedte van de middenband variëren; doorgaans zijn er twee bruine randzones met donkere dwarslijnen en een grijsachtig blauwe middenzone. Soms is deze laatste zeer licht van kleur en komt deze min of meer overeen met de grondkleur zodat er sprake lijkt van twee los van elkaar liggende smalle bruine dwarsbanden. Soms echter is de middenband als geheel juist sterk donker gekleurd en kan deze in incidentele gevallen zelfs één brede zwartachtige band vormen. Een bijna altijd zichtbaar kenmerk is de zwartachtige punt aan de buitenzijde van de middenband.
Gelijkende soorten vlinder
Zie de zwartbandspanner (X. fluctuata).
Gelijkende soorten rups
Springzaadbandspanner (Xanthorhoe biriviata), koolbandspanner (Xanthorhoe designata), bruine vierbandspanner (Xanthorhoe spadicearia), vierbandspanner (Xanthorhoe ferrugata), grote vierbandspanner (Xanthorhoe quadrifasiata), zwartbandspanner (Xanthorhoe fluctuata), scherphoekbandspanner (Euphyia unangulata) en egale bosrankspanner (Horisme tersata). N.B.: vergelijk behalve de uiterlijke kenmerken ook de tijd van het jaar waarin de rupsen voorkomen, het habitat en de waardplant(en).
Foto's
Rups
Vlinder
Verspreiding
Zeldzaamheid
Zeer algemeen. Komt verspreid over het hele land voor. RL: niet bedreigd.
België
Vrij algemeen in het hele land. De soort staat op de Rode Lijst van Vlaanderen als Bijna in Gevaar (Veraghtert et al. 2023).
Mondiaal
Van Spanje, Frankrijk, Midden- en West-Europa inclusief de Britse eilanden oostwaarts tot de Oeral; in het noorden tot boven de poolcirkel en tot in Noord-Siberië (ssp. lapponica Staudinger, 1871), in het zuiden de westelijke Middellandse Zee-eilanden, Italië, de Balkan, Klein-Azië tot westelijk Centraal-Azië. Ook in Noord-Amerika (Ferguson 1983).
 1, Guust de Vries.webp "05640023 kleverig kruiskruid (Senecio viscosus) 1, Guust de Vries.JPG")
 2, Guust de Vries.webp "23330042 slanke sleutelbloem (Primula elatior) 2, Guust de Vries.JPG")
 2, Guust de Vries.webp "11340091 glad walstro (Galium mollugo) 2, Guust de Vries.JPG")
