Herstel van kalkgraslanden | De Vlinderstichting

Meer ruimte voor vlinders in het Limburgse Heuvelland

Het Limburgse Heuvelland is bijzonder rijk aan planten en dieren. Op de zonnige, schrale kalkhellingen leven soorten die vrijwel nergens anders in Nederland voorkomen. Veel van deze leefgebieden zijn klein en liggen als losse eilandjes in het landschap. Dat maakt het voor vlinders en andere weinig mobiele soorten moeilijk om van het ene leefgebied naar het andere te komen. Daarom werken we aan herstel én verbinding: meer ruimte voor kalkgraslanden en een landschap waarin vlinders zich weer kunnen verspreiden.

Van losse eilandjes naar een netwerk

Kalkgraslanden, heischrale graslanden en pionierbegroeiingen op rotsbodem behoren tot de bijzondere leefgebieden van het Limburgse Heuvelland. Veel daarvan zijn in de loop van de tijd versnipperd geraakt. Voor vlinders is dat een groot probleem. Een populatie kan lokaal verdwijnen en een andere populatie kan te ver weg liggen om het gebied opnieuw te bereiken. Herstel vraagt daarom om meer dan één goed beheerd natuurgebied. We hebben een samenhangend netwerk van leefgebieden nodig: voldoende grote en geschikte plekken, met daartussen mogelijkheden voor soorten om zich te verplaatsen.

Onderzoek vanuit het Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit (OBN) heeft concrete mogelijkheden voor herstel in kaart gebracht.

Niet alleen verbinden, maar ook versterken

Een verbinding heeft pas zin als er populaties zijn die zich kunnen verspreiden. Daarom kijken we bij natuurherstel naar twee dingen tegelijk:

Leefgebieden versterken
Bestaande kalkgraslanden moeten geschikt blijven of weer geschikt worden voor karakteristieke soorten.

Leefgebieden verbinden
Tussen bestaande natuurgebieden moeten nieuwe of verbeterde plekken ontstaan waar soorten kunnen leven en zich kunnen verplaatsen. Dat kan bijvoorbeeld door uitbreiding van bestaand leefgebied, aanleg van nieuwe hellingschraallanden, aangepast beheer van bermen en afspraken over beheer van boerenland.

Kijken met vlinderogen

Voor het verbinden van leefgebieden is het niet genoeg om simpelweg een groene strook tussen twee natuurgebieden te leggen. Verschillende soorten hebben verschillende eisen aan hun leefomgeving. Daarom is gekeken naar kenmerkende planten en dieren van het Heuvelland. Voor 17 kritische soorten, waaronder dagvlinders, sprinkhanen en mieren, zijn de ecologische eisen voor verbindingen onderzocht. Zo werd duidelijk welke plekken kansrijk zijn en welke maatregelen nodig zijn.

Voor de kalkgraslandvlinders is onder meer gekeken naar het bruin dikkopje, dwergblauwtje, het klaverblauwtje en de veldparelmoervlinder. Het onderzoek bracht in beeld waar uitbreiding van leefgebied mogelijk is en waar verbindingen tussen bestaande populaties kunnen worden versterkt.

Het onderzoek richtte zich op verschillende landschappen in Zuid-Limburg, waaronder de Sint-Pietersberg, Bemelen-Savelsbos en het Midden-Geuldal. Ook is een voorbeeld uitgewerkt waarbij de Kunderberg met de Wrakelberg en Gulperberg verbonden kan worden. Daarbij werd duidelijk dat er vaak meer mogelijkheden zijn dan je op het eerste gezicht ziet. Niet alleen natuurgebieden zelf, maar ook bermen, bosranden, boerenland en andere landschapselementen kunnen onderdeel worden van een netwerk. Tijdens een bijeenkomst met beheerders en andere betrokkenen werden deze kansen ook letterlijk in het veld bekeken. Dat leverde concrete mogelijkheden op om leefgebieden uit te breiden en verbindingen te verbeteren.

De veldparelmoervlinder als voorbeeld

De veldparelmoervlinder laat goed zien waarom verbinding belangrijk is. Deze vlinder heeft droge, schrale en kruidenrijke graslanden nodig, met een afwisseling van korte en hogere vegetatie, bloemen en warme plekken. Een levensvatbare populatie bestaat niet uit een klein stukje geschikt terrein, maar uit meerdere plekken die dicht genoeg bij elkaar liggen om uitwisseling mogelijk te maken.

Deze vlindersoort is in Nederland sterk achteruitgegaan en verdween in 1995 als standvlinder uit het Maasdal. Inmiddels heeft hij zich op verschillende plaatsen opnieuw gevestigd. Dat laat zien dat herstel en verspreiding mogelijk zijn, maar ook dat voldoende geschikt leefgebied nodig blijft.

Herstel van kalkgraslanden gaat uiteindelijk niet alleen over één vlindersoort of één natuurgebied. Het gaat om een landschap met voldoende ruimte, variatie en verbindingen voor veel verschillende soorten. Door bestaande leefgebieden sterker te maken én nieuwe verbindingen te creëren, geven we kalkgraslandvlinders weer meer mogelijkheden om zich te verspreiden en populaties op te bouwen. Dat is natuurherstel: niet alleen behouden wat er nog is, maar werken aan een landschap waarin soorten weer een toekomst hebben.