Waar zijn vlinders in de winter?
Als het in september en oktober weer kouder wordt, gaan de vlinders in winterrust. De meeste vlinders in Nederland brengen de winter door als eitje, rups of pop. Een paar soorten brengen de winter door als vlinder, zoals de kleine vos, grote vos, dagpauwoog, gehakkelde aurelia en citroenvlinder.
Citroenvlinder, overwinterend op ijshaar. Foto: Annet Oldenkamp
Tegenwoordig blijft, vanwege klimaatverandering, ook de atalanta wat vaker in de winter in ons land. In de vroege voorjaarszon zijn dit de eerste vlinders die zich laten zien.
Winterklaar maken? Liever niet!
Al die eitjes, rupsen en poppen overwinteren ook in uw tuin. Rupsen verstoppen zich in afgestorven planten, ergens in het gras, tussen de beplanting of onder afgevallen blad. Laat uitgebloeide planten dus vooral met rust en maai niet voor de winter. Toch opruimen? Wacht dan tot het voorjaar.
Overwinteren als vlinder
Soorten die in Nederland als vlinder overwinteren zijn de citroenvlinder, dagpauwoog, gehakkelde aurelia en kleine en grote vos. De vlinders houden een soort winterslaap en komen in de lente weer tevoorschijn. Sommige vlinders kruipen weg in een beschut hoekje in een schuur of in een holle boom. De citroenvlinder is een taaie: die gaat buiten aan een blad of een takje hangen of kruipt tussen de klimop. Dankzij een soort antivries in hun lijf kunnen deze vlinders zelfs overleven als de temperatuur flink onder nul komt.
Een vlinder in je huis
In het najaar kan je in huis een vlinder tegenkomen die wil gaan overwinteren. Als de vlinder binnen blijft, dan blijft hij actief door de warmte en verbruikt hij veel te veel energie.
Dagpauwogen, overwinterend onder een tuintafel
Je kunt de vlinder het beste voorzichtig vangen in een glas en vrijlaten op een beschutte plek, zoals in een schuurtje of onder een afdakje. Hij zoekt dan vanzelf het beste plekje op en waarschijnlijk vind je hem de volgende dag niet meer terug. Op de foto twee dagpauwogen in winterrust.
Eitjes in de winter
Sommige vlindersoorten overwinteren als eitje, zoals de sleedoornpage, de eikenpage en verschillende soorten dikkopjes. Het vrouwtje legt de eitjes in de zomer. Deze eitjes komen niet uit, maar blijven de hele winter op de waardplant zitten. Pas als het voorjaar wordt kruipen de rupsen naar buiten. Voor deze vlinders is het dus belangrijk om in het najaar en de winter niet te maaien of te snoeien, zodat de eitjes veilig kunnen overwinteren.
Rupsen in de winter
Als rups overwinteren onder andere het oranje zandoogje en het koevinkje. De rupsen zitten de hele winter doodstil tussen de planten, en kunnen goed tegen kou en vorst. Tijdens milde winters eten ze soms zelfs gewoon door. Zodra het voorjaar begint worden ze weer actief en eten verder van verse grassen, totdat ze gaan verpoppen.
Vlinderkastje
Vlindersoorten die als vlinder overwinteren zoeken beschutte plekjes op. Vaak verschuilen ze zich op rommelzolders, in schuurtjes of tussen de bladeren. U kunt de vlinders dus een handje helpen met een vlinderkast.
Meer over vlinderkastjes
Poppen in de winter
Ook poppen kunnen de winter overleven. Koolwitjes overwinteren als pop en ook de koninginnenpage doet het op deze manier. Verschillende soorten nachtvlinders overwinteren als pop in de grond. Poppen zijn weinig beweeglijk en zijn daarom bij voorkeur goed gecamoufleerd of verstopt. Ze nemen vaak de kleur aan van de plant waar ze aan hangen. Vele overwinteren onder de grond, waar ze meestal veiliger zijn dan erboven.
Overwinteren in het buitenland
Voor sommige vlinders is de winter in Nederland te koud. Als ze hier zouden blijven, zouden ze doodgaan. Deze vlinders komen in het voorjaar naar Nederland en planten zich hier voort.
De vlinders van de volgende generatie vliegen in het najaar naar het zuiden (Zuid-Europa of Noord-Afrika), waar het in de winter warmer is dan in Nederland. De atalanta en de distelvlinder zijn voorbeelden van soorten die dit doen en worden daarom trekvlinders genoemd. Doordat de winters in Nederland tegenwoordig minder koud zijn, door klimaatverandering, zien we toch atalanta’s regelmatig hier overwinteren. Deze vlinders hebben alleen geen winterslaap en kunnen strenge vorst dus niet overleven.
Meer over trekvlinders
Help mee
Zelf aan de slag voor vlinders? Er zijn heel veel manieren om te helpen. Ga in je tuin aan de slag of kom in actie!
Ja, ik help de vlinders
Meer lezen
