Rupsen herkennen
Sommige rupsen leven verborgen, maar andere soorten vallen erg op. Zij zijn bijvoorbeeld overdag actief, of hebben een opvallend uiterlijk. Kijk hieronder naar veelvoorkomende rupsen per seizoen, of ga aan de slag met rupsen determineren.
Welke rups?
Het determineren van rupsen is over het algemeen erg lastig, zeker wanneer het rupsen betreft die nog niet volgroeid zijn. Daarnaast is er nauwelijks literatuur beschikbaar waarin rupsen behandeld worden. Maar er zijn ook rupsen met zo’n opvallend uiterlijk, dat zij niet te verwarren zijn met andere soorten en eenvoudig op naam gebracht kunnen worden.
De rups van de donsvlinder (Foto: Henk Bosma)
Familiekenmerken
Bij het determineren van rupsen is het goed om de verschillen tussen de diverse families te weten. Is de familie bekend, dan is het aantal mogelijke soorten al een stuk kleiner. Ook is de tijd van het jaar waarin je de rups ziet een goede aanwijzing.
-scaled-1536x0-c-default.webp "Mary van Steeg, agaatvlinder, Gasselte, 15 januari 2020, DSC07775 (2).JPG")
Kenmerken om op te letten
Bij het determineren van rupsen kan in de meeste gevallen beter niet worden uitgegaan van de kleur, omdat vooral bij de rupsen van nachtvlinders de kleur nogal kan variëren. Soms kan de kleur een handig hulpmiddel zijn, maar het moet zeker niet als doorslaggevend kenmerk gebruikt worden. De antwoorden op de volgende vragen vormen een goede basis om daarna vast te kunnen stellen tot welke familie een rups hoort:
- Lijkt de rups op een takje?
- Hoeveel paar buikpoten heeft de rups?
- Heeft de rups haren en is de beharing lang of kort?
- Heeft de rups stekels?
- Heeft de rups uitsteeksels op het lichaam en waar zitten deze?
- Heeft de rups stippen of lijnen over het lichaam?
- Hoe groot is de rups?
De rups van het oranjetipje lijkt op een takje (Foto: Henk Bosma)
Rups van de helmkruidvlinder (Foto: Jeroen Voogd)
Rups van de kuifvlinder (Foto: Ruud Knol)
Op welke plant?
Behalve de uiterlijke kenmerken van de gevonden rups, zijn er ook andere gegevens die behulpzaam kunnen zijn bij de determinatie. Allereerst is de tijd van het jaar waarin de rups wordt gevonden belangrijk, omdat hiermee soorten die in een ander seizoen als rups aanwezig zijn uitgesloten kunnen worden. Dit geldt ook voor de waardplant, oftewel de plant waar de rups van eet, waarop de rups werd aangetroffen. Het is alleen wel zo dat de waardplantkeuze van veel soorten heel breed is, waardoor hiermee niet gelijk soorten helemaal uitgesloten kunnen worden. Toch kan de waardplant in combinatie met andere kenmerken soms een nuttige aanvulling zijn.
Planten voor rupsenRupsen zoeken
De beste tijd om rupsen te zoeken is tussen april en september, dan zijn de meeste vlindersoorten als rups aanwezig. Voor het zoeken naar rupsen is het niet nodig om een natuurgebied te bezoeken, het kan ook heel gemakkelijk in de eigen tuin of in een park of wegberm in de buurt! Veel tuinplanten worden door rupsen als voedsel gebruikt, denk bijvoorbeeld aan kruisbloemigen, liguster en geraniums. Ook in de hoekjes met ‘onkruid’, zoals brandnetel of haagwinde, kunnen rupsen gezien worden.
Rupsen zoekenRupsen fotograferen
Zonder foto is het bijna onmogelijk om een rups een naam te geven. Het is erg belangrijk om meerdere foto’s te maken, zodat alle onderdelen van de rups (rug, zijkant, kop) goed te zien zijn.
Wat als het niet lukt?
Er zijn rupsen die zo variabel zijn en zoveel lijken op verwante soorten, dat het vrijwel onmogelijk is om de soort met zekerheid op naam te brengen. Deze soorten worden gelijkende soorten genoemd. Het is vaak wel mogelijk om uit te maken tot welk geslacht (genus) de soort behoort, maar determineren tot op soortniveau is lang niet altijd mogelijk. De enige manier om er dan achter te komen om welke soort het gaat is om de rups op te kweken tot vlinder.
